తెలుగు భాష!

సి పి బ్రౌన్ సేవా సమితి వారి పద్యరచన పోటీ కోసం రాసిన పద్యాలు. పంపి చాలా కాలమైది. వారి వద్దనుండీ ఎటువంటి సమాచారం లేదు. అందుకే యిక రసజ్ఞులైన బ్లాగ్మిత్రుల ముందుంచుతున్నాను.

పూతరేకులరిసె పూర్ణాలు బొబ్బట్లు
కాకినాడ కాజ కజ్జికాయ
బాదుషాలు జాంగ్రి పాయసమ్ముల కన్న
తీయనైన భాష తెలుగు భాష!

మిసిమి బంగినపల్లి మామిడుల రుచులు
తాటిముంజలు మేటి సీతాఫలాలు
మెరయు చక్కెరకేళి మాధురులకన్న
తీయనైనది నా భాష తెలుగు భాష!

వేదవిహితమైన వీరధర్మము పల్కె
భారతమ్ముననిదే వీర భాష
నలదమయంతుల నలువును పండించె
గారాము చిలుక శృంగార భాష
చిన్ని కృష్ణుని లీలలెన్నెన్నొ కీర్తించె
భాగవతులు మెచ్చ భక్తి భాష
మొల్ల పల్కుల నిల్చి యెల్లవారలు మెచ్చ
రాముని కథజెప్పె రక్తి భాష

హృద్యమగు చమత్కృతి ప్రతిపద్యమందు
నిలిపె తిన్నని కథను కన్నీరు నింపె
భాషలందున పరిపూర్ణమైనభాష
వెలుగు నవరసమ్ముల నాదు తెలుగు భాష!

సార్వభౌములు కవిసార్వభౌముల పల్ల
కీలను మోసి శ్లాఘించినారు
గండపెండేరాలు మెండుగా తొడిగించి
గుండెల ప్రేమలై కురిసినారు
కనకాభిషేకాలు కరమొప్ప సేయించి
కవిశేఖరుల కాళ్ళు కడిగినారు
అర్ధసింహాసనాలర్థింపకనె యిచ్చి
ఆదరమ్మున స్నేహమొదవినారు

ఇట్టి వైభవమ్ములింద్రభోగములిచ్చి
బ్రహ్మరథము పట్టి ప్రస్తుతించు
కవుల కీర్తి నీదు కరుణయే కద తల్లి
దేవి కల్పవల్లి తెలుగుతల్లి!

అది గతవైభవమ్ము మనమందున మాసిన జ్ఞాపకమ్ము మా
హృదయపు లోతుగోడపయి హీనతనొందిన రంగుబొమ్మ యే
పెదవుల పైననైన వినిపించదు నేడు తెనుంగుభాష కా
కుదనపు పాశ్చ్య సంస్కృతుల క్రూర ప్రచండ ప్రభంజనమ్మునన్!

పుట్టిన పాపడో బడికి పోయెడు బాలుడొ పెద్ద విద్దెలన్
పట్టుగ నభ్యసించి పరిభాషణ జేసెడు వక్తయో పనిన్
దిట్టగు కార్యదక్షుడయొ తేటతెనుంగున పల్కు జీవుడి
ప్పట్టున కానరాడు పరభాష ప్రభావ మహత్వమెట్టిదో! 

తంత్రజ్ఞానమునందు తలమానికముగా వి
దేశముల వెలుగు తెలుగువాడు
గానగంధర్వుడై మానసమ్ములనెల్ల
పులకింపజేయును తెలుగువాడు
ఆటపాటల మేటి పాటవమ్మును చాటి
అలరించునెల్లర తెలుగువాడు
అవధానములు వేలు అవలీలగా జేసి
వెలుగొందు భువినందు తెలుగువాడు

తెలుగుతేజమెందు తేజరిల్లగజేసె
తెలుగు కీర్తి చాటె దిశలయందు
తెలివి మాలి నేడు దేదీప్యమానమౌ
తెలుగుభాషకేల తెచ్చె కీడు? 

భాషయె జాతికి జీవము
భాషయె ప్రతిబింబమయ్య ప్రతి సంస్కృతికిన్
భాషయె సమతా చిహ్నము
భాషయె సూత్రమ్ము పగిది ప్రజలను కలుపున్ 

పలుకుమాంగ్లమందు వలదందుమా నిన్ను
భ్రాత! తెలుగుకేల శీతకన్ను?
వన్నెచిన్నెలొలుకు వగలాడి వలపులో
మాతృమూర్తినెట్లు మరతువయ్య? 
 
దిద్దుము తెలుగక్షరమును
ముద్దుగ తెలుగన పలుకుము ముత్తెములొలుకన్
ఉద్ధతినొందును జీవన
మిద్ధరణిని వెలయు కీర్తి యద్దేవి కృపన్!


!!శుభం!!

సుందర సుమబాల

మా మరదలి కూతురు చి|| శ్రీ నందన సురి నామకరణ మహోత్సవం సందర్భంగా..

నందనమందున విరిసిన
సుందర సుమబాల చాల సొగసుల మా శ్రీ
నందన సురికిచ్చుత గో
విందుడు కడుప్రేమమీర వేల శుభంబుల్.

ఆంధ్ర పాదుకా సహస్రము. శ్రీమద్వేదాంత దేశిక కృతికి ఆంధ్ర పద్యానువాదము

రెండు రోజుల క్రితం నాకు శ్రీ వింజమూరి శేషఫణిశర్మ గారు వ్రాసిన ఆంధ్ర పాదుకాసహస్రము పుస్తకం ప్రతి పోస్ట్ లో అందింది. దానిని చదవటం ప్రారంభించాను. సాహితీబంధువులకు ఈ గ్రంధాన్ని పరిచయం చేద్దామనే ఈ పోస్ట్ వ్రాస్తున్నాను. ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారి తొలిపలుకులు 'కరుణవేది ' లో వారి మాటలలో...
"శ్రీరంగనాధస్వామి దివ్య పాదారవిందాలను వర్ణ్యవస్తువుగా గ్రహించి రచించిన స్తోత్ర ప్రబంధ రాజం పాదుకాసహస్రం. సంస్కృత పాదుకాసహస్ర రచయిత శ్రీ మద్వేదాంత దేశికులు.  సహస్ర సంఖ్యలో వెలువడిన మొదటి స్తోత్రం పాదుకాసహస్రమే. అందుకే సంస్కృత వాజ్మయంలో ఈ గ్రంధం ప్రాధాన్యత సంతరించుకొంది. ఇది కొన్ని గంటల వ్యవధిలో అవతరించిన అత్యాశు రచన. ఇంతటి ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకొన్న ఈ పాదుకాసహస్రాన్ని అనువదించడం శ్రమతో కూడిన పని. ఇందుకు వేదాంతదేశికుల హృదయం బాగా తెలిసినవారై ఉండాలి. కవి హృదయం తెలియడం అంటే మాటలు కాదు. 'యేషాం కావ్యాను శీలన వశాత్....' అనే ఆర్యోక్తి సహృదయుని విషయంలో ఉండనే ఉంది కదా. అలా అనువదించడం అంటే బంగారానికి తావి అబ్బడమే.
ఒకరు చేసిన రంధ్రంలోకి మరొకరు బాణం వెయ్యడమంత కష్టమన్నారు అనువాదరచనను. శర్మగారు ఒకటి కాదు వెయ్యి బాణాలు వేశారు. గురి తప్పకుండా వేశారు. చమత్కారమేమిటంటే, ఇది వీరికి తెలుసు పాఠకులారా! కావలిస్తే బేరీజు వేసుకోండి. అన్నట్టు శ్లోకమూ పద్యమూ ఇచ్చి ఊరుకోకుండా తెలుగు వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా పొందుపరిచి మరీ మనకు అందించారు. వీరి ఆత్మప్రయత్నానికి జోహార్! "

శ్రీ వింజమూరి శేషఫణిశర్మ గారు బహు గ్రంధకర్త. వీరు యిదివరలో రఘువంశ తిలక చరితము(పద్యకావ్యం), సూర్యశతక వ్యాఖ్యానము, సుషుమ్న అనే పద్య లఘుకృతులను వ్రాశారు. వీరు పెక్కు కళాశాలలో ఆంధ్రోపన్యాసకులు, సంస్కృతోపాధ్యాయునిగా పనిచేసి 2006 నుండి పుట్టపర్తిలో గౌరవ అధ్యాపకునిగా సేవ చేస్తున్నారు. వీరు సత్యసాయి భక్తులు. ఈ కృతిని వారికే అంకితమిచ్చారు. వీరి కృతి ఈ ఇష్టదేవతాస్తుతితో ప్రారంభమవుతుంది.

శా|| శ్రీసత్యాఖ్యము, విశ్వవంద్యము, జగచ్ఛ్రేయోద, మానందచి
     ద్భాసం, బీస్వరతాది సిద్ధియుత, మస్వాపంబు, విశ్వోపకా
     రాసక్తం, బపవర్గసౌఖ్యద, మనాద్యంతంబు, పర్తీపురా
     వాసంబౌ నల దివ్యతత్వము మదిన్ భాసింతు నశ్రాంతమున్.

కృతిపతి మహిమాభివర్ణనములో ఒక పద్యం.

మ|| ఇలలోనున్న సమస్తజీవులనొకండే యాత్మ భాసిల్లు, లే
     ద లనం బేనియు బేధ, మట్లగుట సత్యప్రేమకారుణ్యశాం
    తుల నన్యోన్యసుఖప్రదాయకులరై దుర్ద్వేషదూరాత్ములై
    మెలగుండంచు వచించి సాయి నడపుం బెక్కండ్ర నీ దారిలోన్.

షష్ట్యంతములలో రెండు పద్యాలు చూడండి.

కం|| ఏతాదృగ్బహుమహిమున
      కాతతభక్తాళిహృత్పుటాంతస్తత్వ
      ద్యోతనమిహిరునకు, గుణా
      తీతునకున్ దర్శనీయదివ్యాకృతికిన్.

కం|| చింతితఫలదాయికి, స
      ర్వాంతర్యామికి, నమేరికాదికబహుఖం
      డాంతరజనవినుతునకు, బ్ర
      శాంతినిలయవాసి సత్యసాయీశునకున్.

ఈ గ్రంధంలో ప్రస్తావన పద్ధతి, సమాఖ్య పద్ధతి, బహురత్న పద్ధతి మొదలుగా ద్వాత్రింశ భాగాలు ఉన్నాయి. ప్రథమ పద్ధతి ఈ పద్యంతో ప్రారంభమవుతుంది.

కం|| శ్రీరంగాధీశచరణ
     నీరేజత్రాణశరణనిజమూర్ధతనుల్
     సూరుల్వెలయుదు రిల బద
     నీరేజరజఃకృతావనీసంత్రాణుల్.

ప్రతి పద్యమూ మొదట మూలశ్లోకము, తరువాత తెలుగు పద్యము, దానివెంట తెలుగు వ్యాఖ్య, తరువాత ఆ శ్లోకంలోని అలంకారములతో అందరికీ సరళంగా అర్థమయ్యేలా వ్రాశారు.

మొదట భరతుని స్తోత్రం చేయబడింది.

చం|| ధరణిని రామపాదుకల దక్షత కక్షయకీర్తిగూర్చె నే
      వరగుణశాలి, లోకమున భక్తవరేణ్యులకొజ్జబంతియై
      వరలునెవండొ, యెవ్వడనివార్య నిజాగ్రజ భక్తియుక్తుడా
      భరతుని గొల్చెదం బరమభక్తి దదీయగుణోపలభ్ధికై.

పాదుకాస్తోత్రములను రెండింటిని మీకోసం.

చం|| హరిపదరక్షలార! మిము నల్పుడ నే నుతియించి నంతలో
      దరుగునె మీ మహత్వ మిక దక్కు నమేయసుఖంబు నాకు, గు
      ర్కుర మమరాపగాజలము గ్రోలిన దద్ఘనతాప మాఱు, దు
      ర్భరసకలాఘనిర్హరణపాటవ మోటగునే మరున్నదిన్. 

ఉ||   విన్నపమొండు రంగపతివిభ్రమపాదుక! భీతిచేత నే
      మున్నె యొనర్తు విన్ము, గుణపూర్ణులు పూర్ణకృపాత్తచిత్తసం
      పన్నులు సర్వదోషగుణమర్శనదర్శనవాచనక్షముల్
      నిన్ను నుతించు దీని గమనింతురు గాత గతాభ్యసూయులై.

ప్రతులకు:
శ్రీ వింజమూరి శేషఫణిశర్మ M.A., B.O.L (Sans),
ఇంటి నెం: జి 2, సాయి భార్గవి ఎపార్ట్‌మెంట్ - 3
బస్‌స్టాండు వెనుక, చిత్రావతీ రోడ్,
పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా,
ఆంధ్రప్రదేశ్ 515134
ఫోన్: 94415 87493

కొత్తజంటకు స్వస్తివాచకాలు

మా మరదలు చి.సీతామాధవి వివాహం చి.సీతారామారావుతో తిరుమలలో మే 27న జరిగినది. ఆ సందర్భంగా చదివిన ఆశీర్వచన పద్యం.

తిరుమల వేంకటేశ్వరుడు దీవెనలిచ్చుత క్రొత్తజంటకున్
స్థిరమగు నూత్న జీవనము శ్రీలును సంతతి వంశవృద్ధియున్
వర యలివేలుమంగ యిడు వైభవ సంపద శాంతిసౌఖ్యముల్
విరియుత సంతసంబులిక వీరలజీవనమందు నిత్యమున్ ||

ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా!

కరముల శంఖచక్రములు కంజదళాక్ష! గదాయుధమ్ము నీ

స్థిరమగు మందహాసమును చిన్మయరూపముఁ బ్రోచు హస్తమున్

కరుణనుఁ గాచుచుండునెడ కష్టము నష్టము లేమి పాపముల్

పరుగులుఁ బెట్టవే పతితపావన భావన చెన్నకేశవా! -11

పెనగొని లోకమంతయును పెంపుగఁ బ్రాకు ననంత దూరముల్

ఘనముగ దానినంతటిని గర్భమునందు ధరించి ప్రేమతో

కనుగొనిఁ గాచుచుండెదవు కంజదళాక్ష! యనంతకాలముల్

నినుఁ బొగడంగజాల డవనీధరుడైనను చెన్నకేశవా! -12

ఇమ్మహినెల్లఁ జేతనుల నీశ్వరఁ! బ్రోతువు జాగృతుండవై

అమ్మవె నీవు! నాదు హృదయమ్మున మేల్కొనుమయ్య ప్రేమలన్

జిమ్ముచు నమ్ముకొంటి మది చీకటిఁ ద్రోలుము శాశ్వతమ్ముగా

లెమ్ము మనమ్మునన్ ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -13

పదములఁ బుట్టి గంగ కడుపావని శంభుశిరమ్ముఁ జేరె నీ

పదములఁ బట్టి తా కడిగి బ్రహ్మ సృజించె ననంత విశ్వమా

పదములఁ బట్టువారి ఘనపాదసమాశ్రయభాగ్యమిమ్ము భూ

రిదయ దయామయా! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -14 

మ్రొక్కెద నారదాది మునిముఖ్యులు వేల్పులు యెల్లవేళలన్
దిక్కనిఁ గొల్చు పాదమును దిక్కులనన్నిటినొక్క యంగలో
గ్రక్కున గొల్చు పాదమును రక్కసిరాజునుఁ ద్రొక్కివైచి పే
రెక్కిన పాదమున్! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -15 

ఇడుములువేలుకల్గెనని యీసటఁ జెందక నోర్మికల్గి నిన్
సడలని భక్తిఁగొల్చి భవసాగరపారముఁ జేరి ముక్తుడై
కడకనరాని దివ్యపథగామినియౌచు ననంత! నిన్నుఁ జే
రెడి కృప నీడవే! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -16

అన్యమెరుంగనయ్య భవదంఘ్రిపదమ్మునకన్న మిన్నగా
ధన్యుని జేయు స్థానమును దైత్యుల గూలిచి భక్తకోటికిన్
దైన్యము బాపు ధానమును ధర్మనిబంధమునక్షరమ్ము కా
రుణ్యకబంధమున్ కనగ లోకమునందున చెన్నకేశవా! -17 

పంపితివంతకుంగడకు పౌరుష వైభవ మత్త దైత్యులన్
పెంపు వహించి పెంచితివి పేద కుచేలుని స్థాయి సంపదల్
తెంపరికెట్టులౌను భవదీయ కృతంబులనుద్యమించి వా
రింప పురంధరా! ముదిగెరే పురదేవర చెన్నకేశవా!  -18

వేకువ సేవసేసి తెర వేగమె తీయ జగమ్ములెల్లెడన్
చీకటి తీసివైచి విరజిమ్మెడు నీ ముఖకాంతి తీయుతన్
మాకవిభేద్యమైనవగు మాయతెరల్ మముఁ జేర్చుఁగాత నీ
శ్రీకర సన్నిధిన్ ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -19

ఇంతగు చిన్నియాశ జనియించి మనమ్మున నంతఁ బెద్దదై
యంతములేని కర్మచయమందున జీవునిఁ ద్రోయు నంతటన్
అంతములేని యాశలనడంగెడు మాకు భవాంఘ్రియుగ్మమూ
రింత గదయ్య యో ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! -20
 
 

మా ఇలవేల్పు ముదిగెరే శ్రీ చెన్నకేశవస్వామి దివ్య చరణారవిందములకు

శ్రీకమలాక్ష! నీదు పదసేవనొసంగి ప్రభాకరేందు తే                   
జోకర రూపమున్గనులఁ జూడగనిల్చి దిగంతమెల్లడన్
ప్రాకటమైన నీదు మధురామృతనామ మొసంగినావు శౌ
రీ! కరుణాలయా! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! - 1


పంచనఁ జేరు గోపికల భాగవతాత్ముల తాపసేంద్రులన్                   
సంచిత పాపరాశి భవసాగరమున్ తరియింపఁ జేసి నీ
యంచిత పాదపంకజ సమాశ్రయమిచ్చుచుఁ బ్రోచురీతి పా
లించు ననున్ హరీ! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! - 2


ఒఱగును లోకమంతయును నొద్దిక నీ భుజమండలమ్ముపై
ఒఱిగితివీవటంచుఁ మము హోమములెన్నియొ జేసిఁ బుణ్యముల్
తఱుఁగని రీతిఁ బొందగ నుదారత జేసెడు నీదు లీల లే
రెఱిఁగెడి వారలో! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! - 3


మించెడు గౌరవంబు శృతిమించెడు హేళన న్యూన భావముల్
ఎంచగరాని సంపదలు హింసలొసంగెడి లేమి కష్టముల్
వంచగరాని మాయలజవందితఁ ద్రుంచు కృపేక్షణంబు సా
రించి నలేక్షణా! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! - 4 


మును వనజాసనుండు తన మూలమెరుంగగ నెంచిఁ బోయినన్
కనుగొనజాలడయ్యె చిరకాలము తామరతూటివెంట తా
ననితర భక్తియోగమున నచ్యుతఁ! జేరెను నీ పదంబులన్
ఘనమగు భక్తిఁగాక నినుఁ గానగ శక్యమె చెన్నకేశవా! - 5


రాతిని నాతిఁ జేసితివి ప్రాణముఁ బోసి దయార్ద్రబుద్ధితో
కోతికనుగ్రహించితివి కోరక బ్రహ్మపదంబు ప్రేమతో
ప్రీతిగ నెంచితా యుడుత ప్రేమను సేవయు, నమ్ము మమ్మునే
రీతిగఁ బ్రోతువో! ముదిగెరేపుర దేవర చెన్నకేశవా! - 6


ఉగ్రత దుష్టదానవుని యుక్కడగించి ప్రసన్నవీక్షణా
నుగ్రహలీల దానవతనూజుని ప్రేమ నృసింహమూర్తివై
అగ్రసుపూజ్య! బ్రోచుగతి నంతముఁ జేయుమఘంబు లాగ్రహా
నుగ్రహవిగ్రహా!కను మనోహర దృక్కులఁ జెన్నకేశవా! - 7 


పిల్లనగ్రోవియే మరుని విల్లయి వేణురవమ్ములమ్ములై 
యుల్లము దోచుచుండ మదినొల్లక నీ విరహమ్ము వేడినన్
గొల్లెతలెల్ల భామినుల నొక్కరి కొక్కడి వౌచుఁ బ్రోచు నీ
చల్లని చూపులొక్కపరిఁ జల్లుము నాపయి చెన్నకేశవా! - 8

సాక్షివి సర్వజీవులకు సారమ నీవయ వేదరాశికిన్

మోక్షపదంబు నీవయ ముముక్షువుఁ బోదగు దారి నీవె స
ర్వేక్షణ! దర్శనంబిడు ముపేక్షను మాని సహింప నోప శౌ
రీ! క్షణమాత్రమున్ ముదిగెరేపురదేవర చెన్నకేశవా! -9 

అందెలు ఘల్లుఘల్లుమన ఆడెను నందుని నందనుండు వా
తంధయునౌదలమ్ముపయి తాండవనృత్యము! వేగరండు, గో
విందుని నాట్యలీల కనువిందుగఁ జూతుమటంచుఁ జేరువా
రిం దలపోతునో! ముదిగిరేపురదేవర చెన్నకేశవా! - 10 

సమస్యాపూరణం

సి పి బ్రౌన్ అకాడమి వారి ' సాహితీ స్రవంతి ' త్రైమాసిక సాహిత్య పత్రికలోని సమస్యాపూరణం శీర్షిక కోసం స్వీకరించిన నా పద్యాలు.

సమస్య: దున్నకు దూడ పుట్టినది దుగ్ధము పిండగ దుత్త తెమ్మికన్
నాకు నచ్చిన వస్తువుతో ఒకటి, భారతార్థంతో ఒకటి.

పున్నెముఁ జేసినాము సుమి భూమిని ధేనువుఁ జేసి పిండె యా
పన్నశరణ్యుడా పృథువు పాలకు మారు సమస్త వస్తువుల్
మన్నన సేసె మా మనవి మానుము శోకము చాలు కర్షకా,
దున్నకు! దూడ పుట్టినది దుగ్ధము పిండగ దుత్త తెమ్మికన్

ఎన్నడులేని ప్రేమలివి ఎచ్చటనుండి జనించె కౌరవుల్
నిన్నును నన్ను తమ్ములను నేడిటు పంపిరి తల్లి తోడుగా
చెన్నగు వారణావతము చెల్వగు తీరు యుధిష్ఠిరా, కనన్
దున్నకు దూడ పుట్టినది దుగ్ధము పిండగ దుత్త తెమ్మికన్!
(రెండవ పద్యంలో యుండిన గణ,యతి దోషాలు ప్రచురణకర్తలు, నేనూ చూసుకోలేదు. వాటిని సవరించి వ్రాశాను.)